ARTISTIEK GEDOE

Ik ben vergeten te kauwen en mijn mond hangt half open. Als ik naast me kijk zie ik dat een klasgenootje haar wenkbrauwen niet verder omhoog krijgt en dus maar af en toe wat kucht en mompelt. Ook weet ze een aantal keer uit te brengen dat ze de regering opeens erg goed begrijpt, met haar bezuinigingen.

“Zo hoort een performance te zijn,” zegt een docent, en de twee performers, die zich inmiddels in een badjas hebben gestoken, maken een diepe buiging. Ik durf niets te zeggen. Mijn klasgenoten denken precies als ik en voorzichtig schuifelen we naar het koffiezetapparaat.

Natuurlijk kat ik mensen af, als ze zeggen dat bezuinigingen op kunst terecht zijn. Ik zou mijn geloofwaardigheid als kunststudent verliezen als ik het niet zou doen. En natuurlijk vind ik kunst van levensbelang. Maar als ik naar performance art kijk, of ook wel body art genoemd, komt mijn geloof op losse schroeven te staan. Want waar in godsnaam slaat het op?

Performance art was in de jaren zeventig van grote betekenis. Kunstenaars zoals Andy Warhol en Joseph Beuys zagen hun eigen leven als één grote performance. Performance kunstenaars gebruiken hun eigen lichaam op narcistische, exhibitionistische, masochistische wijze als beeldmateriaal.  Zo stond Marina Abramović zes uur lang als lustobject in een galerie. Men mocht alles met haar doen: er werden punaises in haar huid gedrukt en ze had een geladen pistool naast zich gelegd. Een van de bezoekers legde haar hand om de trekker. Abramović zegt hierover: “Hij wilde zien of ik met hem mee bewoog. Maar hij stopte, ik niet. Hij was gefrustreerd, ik niet.” Ze deed vaker van dit soort levensgevaarlijke dingen. Ze sneed als volleerd automutilant haar buik open met een mes. Ze zegt: “De lichamelijke pijn is niet belangrijk, de geestelijke reactie wel.”

Kunst, of een simpele manier om aandacht te trekken? Want dat krijg je, als je jezelf door je arm schiet (Chris Burden), of jezelf net zo lang over je huid wrijft tot er een wond ontstaat (Vito Accioni).

Wat mij betreft zoeken ze hun fysieke en mentale grenzen niet op, maar verschillen ze niet veel van een veertienjarige emo die de naam van een geliefde in zijn onderarm kerft en vervolgens ‘vergeet’ om z’n zwarte mouw weer omlaag te trekken.

“Wat je irriteert, moet je onderzoeken.”  Nadat hij het gezegd heeft kijkt hij me verwachtingsvol aan. Ik kijk naar mijn voeten en krijg spontaan een hekel aan mijn docent. Maar ik stem in, en een week later zit ik met een komkommer in mijn hand en mijn gezicht groen geverfd tegenover mijn klasgenoten en een aantal andere belangstellenden (lees: ramptoeristen).  Ik stoot oergeluiden uit, eerst aarzelend, maar ze klinken steeds harder en overtuigender door de ruimte. Ik neem mezelf veel te serieus en begin als een woesteling de komkommer op de grond stuk te slaan. Even later ga ik in de groene pulp liggen en begin ik te lachen.

Ik ben de enige die lacht. Dertig paar ogen kijken me aan. Vol verwachting kijk ik naar mijn docenten. Ik zie een vleugje leedvermaak en een spoor van medelijden. Als ik even later bij het koffiezetapparaat sta, voel ik een hand op mijn schouder en hoor ik een stem die smeult van vermaak.

“Hou jij het maar bij schilderen, lieve Annemiek.”

Ik staar naar het bruine straaltje en ben blij dat mijn wangen nog steeds groen zijn, want onder de laag schmink kleuren mijn wangen donkerrood. Ik druip af, groen en een illusie armer. Ik besluit performance art aan anderen over te laten en zet een nederig stilleventje op.

Illustratie: Doeke van Nuil