THUMPER HAD GELIJK

“Weet je op wie jij lijkt?”, begint ze. Als ik mijn hoofd schud, gaat ze verder: “Een bekende Nederlander.”

De vrouw denkt even na, maar kan niet op de naam komen. Omdat ze vrij luid praat, worden de omstanders wat stiller - nieuwsgierigheid neemt de overhand.

“Ik weet het!”, zegt de jongen waar mijn vriend en ik mee in gesprek waren. Hij noemt de naam van de actrice waarvan mensen wel vaker zeggen dat ik er op lijk: Georgina Verbaan.

“Nee, nee, die bedoel ik niet,” zegt de vrouw. “De actrice die ik bedoel is wat groter.”
 

Ik wacht. Mijn vriend wacht. De jongen met wie we praatten wacht. Het begint een beetje pijnlijk te worden. Net op het moment dat de aanwezigen hun interesse beginnen te verliezen aan hun glas champagne, en weer heen en weer willen hoppen op de slecht gekozen muziek, komt ze op de naam:

“Juf Jannie!”, roept ze uit. “Van Jiskefet! Je lijkt op Annet Malherbe!”

De associatie - dik, lomp, lullig - valt. De vernedering volgt.

“Thanks,” zeg ik, zij het wat mat. Pas veel later word ik pissig. Had ik die opmerking nu echt verdiend? Iedereen kent Jiskefet dus ik hoef niemand uit te leggen waarom het niet leuk is om te horen dat je op Juf Jannie lijkt. Dat is gewoon niet aardig. En dat weet degene die zoiets zegt - de vrouw op het feestje, dus - ook.

Wat gebeurt hier? Iemand ziet iets en heeft daar een gedachte bij. Die gedachte wordt, ongeacht de lading of betekenis, geuit, omdat we nu eenmaal in een cultuur leven waarin dat mogelijk is. Maar hoe wenselijk is het dat je tegenwoordig alles maar kunt zeggen? Hoe wenselijk is het dat er een zekere sociale rem op je tekst ontbreekt?

De gedachte of opmerking is er al uit voor iemand bedenkt dat hij wel eens kwetsend zou kunnen zijn, áls iemand dat al bedenkt. Het gaat hier, in zekere zin, over een soort van vrijheid van meningsuiting – of gewoon om ongelukkige uitingen van mensen die het op het eerste gezicht helemaal niet zo kwaad bedoelen. Onder deze noemer vallen ook opmerkingen als “Ben je aangekomen?” en “Hoe lang ben je nou al eigenlijk al single/werkloos/aan de drank?”

Vaak worden dergelijke vragen luchtig gesteld, en zijn ze gezellig van toon, zodat je er nog op ingaat ook. Pas achteraf denk je: waar sloeg dat op, dat vraag je toch niet?

Het gaat niet alleen om de oppervlakkige brutaliteit die in dergelijke teksten huist, het gaat ook om de achterliggende gedachte: waarom zou iemand zoiets willen zeggen? Waarom anders zou iemand je vragen of je bent aangekomen - eventueel gevolgd door het gruwelijke “staat je goed hoor, dat volle” - dan om je te kwetsen?

In Bambi zegt Thumper het al, na een kleine correctie van zijn moeder: “If you can't say something nice... don't say nothing at all.” En daar heeft hij gelijk helemaal gelijk in, maar eigenlijk had ik tegen die verlepte hoer moeten zeggen dat ze zelf op Nelly Frijda lijkt.